از اتاق خاطراتم بوی حلوا بلند شده است ! فاتحه ای بفرست ... شاید خدا گذشته ام را بیامرزد...
by : x-themes

بسم رب المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

فصل دوم

رهنمودهای حضرت امام برای عملی کردن امر به معروف
حضرت امام بعد از پیروزی انقلاب کراراً مردم را به وظیفه مهم پاسداری از انقلاب و اسلام دعوت می‌کردند و مسئولیت مهمی که ملت ایران در برابر این نعمت بزرگ الهی دارند یادآوری می‌فرمودند. از جمله اموری که نسبت به آن عنایت داشتند امر به معروف و نهی از منکر و جلوگیری از فساد و خلافی است که در جامعه ممکن است انجام بگیرد و برای موفقیّت مردم در این امر رهنمودهایی بیان می‌کردند تا بهتر بتوانند اثر بگذارند که به چند نمونه اشاره می‌شود:

الف: اصلاح خویش
مهمّ‌ترین شرط موفقیت انسان در اصلاح دیگران اصلاح خویشتن است. قرآن کسانی که مرد سخن هستند نه عمل یعنی آنانکه دیگران را به نیکی‌ها دعوت می‌کنند ولی خود اهل نیکوکاری نیستند سرزنش کرده:

«آیا مردم را به نیکی دعوت می‌کنید ولی خودتان را فراموش می‌نمائید.»65

فردی که خود مرتکب خلاف می‌شود نمی‌تواند دیگران را از کار خلاف بازدارد سخن او اثر ندارد. سخن اگر از قلب برخیزد در قلب اثر می‌کند.

«مردم را با عمل خود به کارهای نیک دعوت کنید نه با زبان.»66

بنابراین برای این که سخن اثر کند باید گوینده قبل از هرکس به گفته خود عمل کند. علی علیه‌السلام فرموده:

«ای مردم به خدا سوگند شما را به هیچ طاعتی تشویق نمی‌کنم مگر قبلاً خودم آن را انجام می‌دهم و از هیچ کار خلافی باز نمی‌دارم مگر این که پیش از شما از آن دوری جسته‌ام.»67

امام خمینی در سخنرانیهای خود مکرّر به این جهت اشاره می‌فرمودند که برای موفقیت در اصلاح دیگران قبل از هر چیز خودتان را اصلاح کنید.


شرط اصلاح جامعه
امام خمینی، شرط اصلاح جامعه را اصلاح خود فرد می‌داند. ایشان می‌فرماید:

«انسان اگر خودش منحرف باشد نمی‌تواند دیگران را مستقیم کند. این شکی نیست که آدمی که خودش فرض کنید خدای نخواسته شرابخوار باشد نمی‌تواند دیگران را از شراب‌خواری بازدارد... اگر شما خودتان را اصلاح نکنید و خودتان همان‌طور که اسم انجمن اسلامی روی خودتان گذاشتید اسلامی نباشید و خودتان را اسلامی نکنید نمی‌توانید دیگران را به اسلام دعوت کنید، خدای تبارک و تعالی که برای مردم عادی می‌فرستد و پیغمبران را انتخاب می‌کند کسی که خودش از اول عمر تا آخر عمرش یک لغزش نداشته معصوم بوده یک همچو موجودی را انتخاب می‌کند برای اینکه تربیت کنند مردم را تزکیه کنند و تعلیم کنند. اگر آن کسی که می‌خواهد مربّی جامعه‌ای باشد مربی یک دستگاهی باشد اینها را به اسلام دعوت کند اول باید خودش را اسلامی کند... تا دیگران را بتواند اسلامی کند. اگر خودش را اسلامی نکند نمی‌تواند دیگران را اسلامی کند. معلمین آموزش و پرورش اگر خودشان یک پرورش صحیح نداشته باشند و یک تعلیم صحیح نمی‌توانند جوانها را تعلیم کنند و آموزش بدهند و پرورش بدهند مبدأ بر امری از خود آدم شروع می‌شود پیغمبر هم وقتی که تشریف آوردند... از منزل خودشان شروع کردند، حضرت خدیجه را دعوت کردند او هم قبول کرد... امیرالمؤمنین دعوت را قبول کرده قوم و خویشان خودشان را جمع کردند و فرمودند یک همچو مسئله‌ای است یک دسته‌ای قبول کردند، دسته‌ای قبول نکردند. از خودش انسان باید شروع کند.»68

نرمی و ملایمت
از جمله رهنمودهای حضرت امام در مورد جلوگیری از کارهای خلاف شرع و اصلاح افراد فاسد، نرمی و ملایمت است. بدیهی است که با نرمی و ملایمت خیلی بهتر می‌توان افراد را اصلاح کرد، تندی و خشونت چه بسا فرد را در کار خلاف خود جدی‌تر کند.

امام در این مورد می‌فرمایند:

«باید همه بیدار شویم همه توجه کنیم هم اصلاح کنیم خودمان را که خدای نخواسته تخلّف نکنیم و هم توجه کنیم به این که اگر یکی تخلف کرد جلویش را بگیریم نه با داد و دعوا، با ملایمت، اگر یک کسی کار خلافی کرد و صد نفر آدم با ملایمت سلام کرد تعارف کرد... آن کار خوب نبوده تأثیر می‌کند در انسان و نمی‌تواند تخلّف کند.»69

در مورد شیوه مبارزه با گران‌فروشی فرموده‌اند:

«اگر بنا بگذارند این جوانهای بازار و آن محترمین بازار بروند پیش آنها یکی یکی از اینها و نهیشان کنند... اگر در یک روز عده زیادی بروند و با ملایمت بسیار به آنها بدون این که کلمه تندی، زبری گفته شود نهی کنند همان طوری که خدا فرموده است که نهی کنید مردم را... این تأثیر می‌کند.»70

وحدت و هماهنگی
اتحاد و هماهنگی رمز موفقیت در هر کاری است. در مورد امر به معروف و نهی از منکر و بازداشتن دیگران از کار خلاف شرع و قانون اگر وحدت و هماهنگی باشد خیلی زود می‌توان معروف را تحقّق داد و جلو منکر را گرفت. اگر مسئولی یا کارمندی مرتکب کار خلافی شود یک نفر یا دو نفر تذکر دهند اثر نمی‌کند ولی اگر جمع زیادی هماهنگ شوند و با نرمی و ملایمت از او بخواهند که مرتکب کار خلاف نشود تأثیر می‌کند این از جمله رهنمودهایی است که حضرت امام کراراً یادآوری فرموده‌اند:

«اگر یکی خلاف کرده همه باید بروید دنبالش... بیست نفر از شماها رفت گفت نکن این کار صحیح نیست تحت تأثیر واقع می‌شود.»71

«قرار بگذارند [...] یکی‌یکی بروند سلام بکنند، به اینها بگویند «آقا این کار را نکن!» اگر در یک روز هزار نفر آدم برود به یک نفر بگوید «آقا نکن! این کار خلاف انصاف است»، این کار پیشرفت می‌کند.»72

و نیز امام از استادش مرحوم آقای شاه‌آبادی نقل کرده، که:

«مقابل منزل ما یک دکّانی باز شد که مثل اینکه چیزهای خلاف می‌فروخت [...] من به رفقایم گفتم که شما یکی یکی بروید نهیش کنید [...] تا عصر حدود دویست‌نفر رفتند به این آدم گفتند. تمام شد. برچید بساطش را.»73

مسئولیت همگانی
اسلام همه افراد جامعه را در برابر همدیگر مسئول می‌داند و در واقع، حقیقت امر به معروف و نهی از منکر در اسلام همین است که همگان باید بدانند در برابر دیگران مسئولند. قرآن مجید در مواردی بعد از آن که فرد را به تهذیب نفس و اصلاح خویشتن دعوت می‌کند او را در برابر دیگران مسئول دانسته و دستور می‌دهد به اصلاح دیگران بپردازد در سوره عصر فرمود:

«قسم به عصر که انسانها همه در خسران و زیانند مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند و یکدیگر را به حق سفارش کرده و به شکیبایی و استقامت توصیه نموده‌اند.»

در این سوره ذات الهی چهار وظیفه معین کرده، دو وظیفه جنبه فردی دارد و دو وظیفه جنبه اجتماعی، ایمان و عمل صالح وظیفه فردی است که انسان با این دو خود را اصلاح می‌کند، لکن وظیفه دارد بعد از اصلاح خود با دعوت مردم به حق و حقیقت و صبر و استقامت آنها را هم اصلاح کند.

جمله تواصوا بالحق معنای وسیعی دارد شامل امر به معروف و نهی از منکر ارشاد جاهل تبلیغ احکام دین، و... می‌شود.

در آیه 6 سوره تحریم می‌فرماید:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگها است، نگهدارید.»

در این آیه بعد از دستور به حفظ خویش از آتش [در اثر تهذیب نفس و اجتناب از گناه] انسان را مکلف می‌کند به حفظ خانواده و بستگان چون آنان نزدیک‌ترین فرد به انسانند و بدیهی است انسان با توجه به علاقه‌ای که به سعادت آنها دارد باید در راه تعلیم و تربیت و هدایت آنان بکوشد.

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله می‌فرماید:

«آگاه باشید همه شما نگهبانید و همه در برابر کسانی که مأمور نگهبانی آنها هستید مسئولید امیر و فرمانروا، نگهبان مردم است و در برابر آنها مسئول است. مرد نگهبان خانواده خویش است و در مقابل آنها مسئول است. زن نگهبان خانواده، شوهر و فرزندان است و در برابر آنها مسئول می‌باشد. آگاه باشید که همه شما نگهبانید و همه شما در برابر کسانی که مأمور نگهبانی آنان هستید مسئولید.» 74

حضرت امام کراراً مردم را به مسئولیتی که در برابر خدا و همه افراد جامعه دارند توجه می‌دادند. ایشان می‌فرماید:

«ما همه امروز وظیفه داریم. امر به معروف و نهی از منکر بر همه مسلمین واجب است. جلوگیری از منکرات بر همه مسلمین واجب است، سفارش به حق که امر به معروف و نهی از منکر است بر همه مسلمین واجب است. شما و ما موظفیم که هم در تمام اموری که مربوط به دستگاههای اجرایی است امر به معروف کنیم و اگر اشخاصی پیدا می‌شوند که خلاف می‌کنند معرفی کنیم به مقاماتی که برای جلوگیری مهیّا هستند و مشکلات را هم تحمّل کنیم.» 75

و نیز فرموده:

«امر به معروف و نهی از منکر دو اصلی است در اسلام که همه چیز را می‌خواهد اصلاح کند یعنی با این دو اصل می‌خواهد تمام قشرهای مسلمین را اصلاح بکند. به همه مأموریت داده به تمام افراد زیر پرچم مأموریت داده که باید وادار کنید همه را به کارهای صحیح و جلوگیری کنید از کارهای فاسد. این‌طور نیست که شما فقط یک مأموریتی دارید و آن این است که خودتان یک کارهای خوبی بکنید، از کار بد احتراز کنید، مأموریت زیادتر از این است، خودتان و همه را هم

امام خمینی: رضایت به انجام گناه و ترک واجب حرام است بلکه دور نیست ناخوشایندی قلبی نسبت به آنها واجب باشد

خودتان هم همه را و هیچ فرقی هم بین قشرها در این امر نیست که همه باید اطاعت خدا بکنند و همه باید حفظ این پاسداری را بکنند.» 76

شجاعت در بیان حق
از جمله رهنمودهای حضرت امام به مردم، شجاعت در بیان حق و عدم ترس از مردم است. امام که خود در این جهت کم‌نظیر است و در طول عمر با برکت خود ثابت کرد آنجا که وظیفه الهی در بین باشد از هیچ قدرتی هراس ندارد به ملت نیز توصیه می‌فرماید که در برابر انحرافات بایستند و از هیچ کس ترس نداشته باشند، در همه حال رضای ذات الهی را در نظر بگیرند و وظیفه خود را انجام دهند:

«همه ما... مسئولیم در مقابل خدا و در مقابل وجدان... اگر یک فرد خیلی به نظر مردم پائین فردی که به نظر مردم خیلی اعلا رتبه هم هست، اگر از او یک انحرافی دید بیاید. اسلام گفته برو به او بگو نکن ـ بایستد در مقابلش بگوید این کارَتْ انحراف بود نکن، می‌گویند عمر گفت [در وقتی که خلیفه بود] که من اگر چنانچه خلافی کردم به من مثلاً بگوئید، یک عربی شمشیرش را کشید گفت ما با این مقابل تو می‌ایستیم اگر تو بخواهی خلاف بکنی ما با این شمشیر مقابلت می‌ایستیم.»77

«تربیت اسلامی این است که در مقابل اجرای احکام خدا و در مقابل راه انداختن نهضت‌های اسلامی هیچ ملاحظه از کسی نکند، این آقاست این غیر آقا این پدر است این پسر است، این رئیس است این مرئوس است. ابداً این مسائل نباشد در کار، مسئله این باشد که آیا به طریق اسلام عمل می‌کند یا نه، به طریق اسلام عمل می‌کند هر فردی باشد باید از او قدردانی کرد و تشویق کرد و محبت به او کرد.

برخلاف اسلام که باشد هر فردی می‌خواهد باشد یک روحانی عالی مقام یک آدمی باشد که مثلاً رأس باشد، یک سر کرده باشد، وقتی دیدند برخلاف مسیر دارد عمل می‌کند هر یک از افراد موظفند که به او بگویند که این خلاف است... همه ما الان موظفیم به این که اعمالی که خودمان می‌کنیم یک اعمالی نباشد که چهره انقلاب ما را مشوّه کند غیر از آن طور که خدا می‌خواهد عرضه کنیم.» 78

راهکارهای پیشنهادی برای عملی نمودن امر به معروف
با کمال تأسف باید این حقیقت را بپذیریم که امر به معروف و نهی از منکر با آن همه عظمتی که از دیدگاه اسلام دارد ما مسلمانان چندان بدان اهمیّت نمی‌دهیم و در واقع باید گفت این دو واجب در نزد ما فراموش شده و به آن توجّه نداریم.

خوشبختانه بعد از پیروزی انقلاب نسبت به احیاء بعضی از واجبات تلاش‌های مهمّی صورت گرفت از جمله در رابطه با اقامه نماز می‌توان نام برد که سالهاست ستادی تشکیل شده و برای احیاء این واجب بزرگ الهی در مراکز دولتی و خصوصی حتی در مسیر بین شهرها اقدامات خوبی انجام گرفته و دهها کتاب و صدها مقاله در این رابطه نوشته شده و هر سال ستاد اقامه نماز با دعوت از اساتید و دانشمندان و تشکیل سمینار برای موفقیت و پیشرفت بیشتر در این کار تبادل نظر می‌کنند و البته همه این کارها لازم و ضروری و درخور ستایش است. اگر برای احیاء امر به معروف و نهی از منکر همین تلاش‌ها صورت گرفته بود امروز شاهد بخشی از خلاف‌کاریها در سطح ادارات و بدحجابی و مفاسد اخلاقی در سطح جامعه نبودیم. لذا برای عملی کردن و احیاء امر به معروف نکاتی به نظر می‌رسد.

1. طرح مباحث امر به معروف در کتب درسی
اولین گام برای احیاء این دو اصل بزرگ اسلام، طرح مباحث آن در کتب درسی از دوره دبستان به بعد است. لازم است کودکان و نوجوانان و جوانان به خوبی با مسائل آشنا و به جایگاه عظیمی که این دو واجب در اسلام دارند واقف گردند. در دوره دانشگاه نیز مقتضی است اهمّ مسائل آن در یکی از کتب دروس عمومی که همه دانشجویان موظّف به خواندن آن هستند تبیین گردد.

2. تبیین جایگاه امر به معروف وسیله گویندگان
خطبا و گویندگان، ائمه محترم جمعه و جماعات باید بیش از هر چیز به این امر عنایت داشته باشند و مردم را به مسائل آن آگاه کنند و مسئولیت مهمّی که مردم در برابر این دو واجب الهی دارند و هم‌چنین پیامدهای بدی را که در اثر ترک امر به معروف و نهی از منکر متوجه جامعه و فرد می‌شود برای مردم گوشزد کنند. در این رابطه صدا و سیما می‌تواند نقش مهمی داشته باشد. هفته‌ای حداقل یکی دو ساعت با برنامه‌ای منظم مباحث امر به معروف وسیله نخبگان حوزه و دانشگاه برای مردم مطرح شود حتی از طریق فیلم و تئاتر می‌توان در این رابطه به مردم آگاهی و جهت داد. بنابراین هنرمندان نیز وظیفه دارند که نسبت به این امر مهم اقدام کنند.

3. تشکیل اداره امر به معروف
مهمّ‌ترین عامل عملی کردن امر به معروف تشکیل اداره و ستادی قوی و نیرومند است. قبلاً اشاره شد حضرت امام در روزهای اولیه بعد از پیروزی انقلاب طیّ حکمی دستور تشکیل اداره امر به معروف و نهی از منکر صادر فرمودند که متأسفانه به عللی از تشکیل آن جلوگیری شد.

ممکن است در حال حاضر نیز در برخی از شهرها ستادی بنام امر به معروف باشد لکن با کمترین تشکیلات و قدرت که در واقع وجود و عدم آن مساوی است. اداره امر به معروف باید تحت ضوابط قانونی با تشکیلاتی منظّم و قدرت خیلی زیاد تأسیس شود به طوری که بتواند نسبت به بالاترین فرد هم در صورت تخلّف برخورد کنند.

بدیهی است تشکیل یک ستاد گرچه قوی بدون حمایت و پشتوانه مردمی نمی‌تواند بر همه امور نظارت داشته باشد از این رو لازم است نیروهای متعهد و متدین در ادارات و میان اصناف و بازاریان شناسائی و کلاسهای آموزشی به عنوان نماینده ستاد در همه مراکز دولتی و غیردولتی ناظر بر افراد و جریان امور باشند و هر کار خلاف شرع که مشاهده می‌کنند، نخست با نرمی و ملاطفت گوشزد کنند و فرد متخلّف را اصلاح کنند و اگر از این طریق نتوانستند وی را اصلاح کنند به ستاد گزارش کنند. در سطح شهر نیز از نیروهای بسیج و متعهد با آموزش قبلی برای جلوگیری از منکرات و امر به معروف کمک بگیرند. هم‌چنین در مدارس، دبیرستانها و دانشگاهها از میان دانش‌آموزان و دانشجویان مؤمن و متدین افرادی انتخاب و این وظیفه را به آنها واگذار نمایند.

البته باید در انتخاب افراد برای این کار دقت زیاد نمود. اولاً باید این افراد از نظر تعهد و ایمان در سطح بالایی باشند. ثانیاً کاملاً به شرایط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر مطلع باشند و طّی جلسات متعدد آموزش ببینند. ثالثاً هر کدام موظّف باشند بیلان کار و فعالیت خود را هر ماه گزارش کنند. با این برنامه می‌توان فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر را در جامعه زنده کرد و افراد را به این مسئولیت بزرگ الهی توجّه داد و در پرتو آن جلوی خیلی از مفاسد و گناهان را گرفت. عامل بسیاری از مفاسد و منکراتی که در جامعه انجام می‌گیرد بی‌تفاوتی در برابر گناهکاران است. اگر افرادی در برابر گناه عکس‌العمل نشان دهند، گناهکار اصلاح می‌شود. خانمی که حجاب اسلامی را رعایت نمی‌کند اگر از وقتی که از منزل بیرون می‌آید تا زمانی که مراجعت می‌کند چندین نفر به او تذکر دهند که حجاب جزء ضروریات دین است چرا مخالفت فرمان الهی می‌کنی و شیطان و دشمنان اسلام را با این عمل خوشنود می‌نمایی، متوجه می‌شود که جامعه روش او را نمی‌پسندد از این رو در عمل خود تجدیدنظر می‌کند و روز بعد با حجابی بهتر بیرون می‌آید. برای اثبات تأثیر امر به معروف و نهی از منکر زیبنده است به گوشه‌ای از تاریخ سیدجمال‌الدین اسدآبادی اشاره‌ای داشته باشیم:

تأثیر انجمن وطنی سیدجمال‌الدین اسدآبادی
سیدجمال‌الدین اسدآبادی برای نجات ممالک اسلامی هنگامی که وارد مصر شد انجمنی تشکیل داد. اعضای انجمن که بیش از چهل نفر نبودند موفق شدند در مدت نزدیک به یک ماه کارهای مهمّی انجام دهند. این گروه مواد هفده‌گانه‌ای برای خود تدوین کردند که یکی از مواد

امام خمینی، شرط اصلاح جامعه را اصلاح خود فرد می‌داند و می‌فرماید: انسان اگر خودش منحرف باشد نمی‌تواند دیگران را مستقیم کند

آن امر به معروف و نهی از منکر بود. بعد از یک ماه که بیلان کار خود را دادند موفق شدند در اثر امر به معروف و نهی از منکر کارهای مهمی انجام دهند. از آن جمله هشتصد نفر معتاد به مشروبات الکلی را توبه دادند، هزار و سیصد نفر از مسلمانانی که نماز نمی‌گذاردند را وادار به خواندن نماز کردند، چهارصد نفر از زنان فواحش و منحرف را وادار به توبه کردند، هشتاد نفر از مستخدمین ادارات انگلیسی را وادار به استعفا از خدمت به آن دولت حیله‌گر نمودند، پانصد نفر از رجال و ثروتمندان مصر را وادار کردند تا از خریدن اشیاء لوکس و تجملّات زندگی که از ممالک بیگانه و مخصوصاً انگلستان وارد می‌شود خودداری کنند، سی و پنج نفر نصرانی و پانزده یهودی و هفتاد نفر بت‌پرست را مسلمان کردند. آری، چهل نفر مسلمان مؤمن و متعهد که برای مدت کوتاهی دستورات اسلام را عمل کردند تحوّلی در جامعه مصر ایجاد کردند تا آنجا که لرد کرومر مشاور مالی انگلیس در یکی از گزارشات خود به لندن می‌نویسد که بدین وسیله به زمامداران انگلیس اعلام خطر می‌کنم. اگر یک سال انجمن وطنی تحت رهبری سیدجمال‌الدین اسدآبادی ادامه پیدا کند نه تنها سیاست و تجارت انگلیس در آسیا و افریقا یکسره نابود خواهد شد بلکه ترس آن است که نفوذ کشورهای اروپائی یک‌باره در سراسر جهان به خطر افتد. از این رو دولت انگیس دستور متفرق کردن انجمن وطنی مصر را صادر کرد و سیدجمال را از آنجا تبعید کردند.79

عمل به دستورات اسلام این چنین تحولی در جامعه ایجاد می‌کند به طوری که قدرتمندترین دشمنان خود را به وحشت می‌اندازد. افسوس که ما از اسلام فاصله گرفته‌ایم. چه بسا برخی از اعمال ما باعث شود که دیگران نسبت به اسلام بدبین و بی‌رغبت شوند.

نصیحتی از امام
زیبنده است با نصیحتی از حضرت امام به عنوان حُسن ختام این بحث را به پایان رسانیم.

«سزاوار است که آمر به معروف و ناهی از منکر در امر و نهی و مراتب انکارش مانند پزشک معالج مهربان و پدر باشفقت که مراعات مصلحت مرتکب را می‌نماید باشد و انکارش لطف و رحمت برای او خصوصاً و برای امت عموماً باشد و قصدش را فقط برای خدای متعال و رضایت او قرار دهد و این کارش را از آلودگیهای هواهای نفسانی و اظهار بزرگی خالص نماید و نفس خویش را منزّه از عیب نداند. و برای آن بزرگی یا برتری بر مرتکب قائل نباشد که چه بسا برای شخصی مرتکب گناه ولو گناهان کبیره باشد ولی صفات خوب نفسانی نیز داشته باشد که مورد رضایت ذات الهی باشند و خداوند متعال او را به خاطر این صفات دوست بدارد گرچه گناه او مورد بغض خداوند است و چه بسا آمر و ناهی عکس او باشد اگرچه بر خودش مخفی و پوشیده است.»80
------------------------------------------------------------------------------------
پی‌نوشتها:
1. مجمع‌البیان شیخ طبرسی، ج 2، ص 357، نشر دارالفکر بیروت ده مجلدی.

2. رجوع تفسیر مواهب‌الرحمان، آیت‌الله سبزواری، ج 6، ص 219، ناشر دفتر آیت‌الله سبزواری و تفسیر نمونه آیت‌الله مکارم شیرازی و همکاران، ج 3، ص 49، ناشر دارالکتب الاسلامیه.

3. رجوع تفسیر مجمع‌البیان، ج 2، ص 357، تفسیرالمیزان، ج 3، ناشر مؤسسه اسماعیلیان، تفسیر مواهب‌الرحمان، ج 6، ص 196.

4. وسائل‌الشیعه، شیخ حر عاملی، ج 11، ص 398، ابواب امر و نهی باب 1، ج 18.

5. نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی، حکمت 374، ناشر

6. وسائل‌الشیعه، ج 11، ص 395، ابواب الامر و النهی، باب 1، ج 6، ناشر دارالاحیاء التراث.

7. مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری، ج 12، ص 175، مؤسسه آل‌البیت و کنزالعمال، خبر 5564.

8. مجمع‌البیان، ذیل آیه 104 بقره، ج 2، ص 357.

9. اللمعة الدمشقیه، ج 2، ص 413.

10. صحیفه امام، ج 9، ص 213.

11. صحیفه امام، ج 9، ص 213، پاورقی.

12. تحریرالوسیله، ج 1، ص 439.

13. الاقتصاد، شیخ ان فقه الطوسی، ص 236ـ 237.

14. مختلف الشیعه، احکام الشریعه، علامه حلی، ج 4، ص 471، نشر مرکز الانجات والدراسات الاسلامیه.

15. تنقیح الرافع، فاضل مقداد، ج اول.

16. اللمعة الدمشقیه، ج 2، ص 409.

17. المکاسب المحرمه، ج 1، ص204، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

18. تفسیر نمونه، آیت‌الله مکارم و همکاران، ج 3، ص 37.

19. النهایه/ 299.

20. الاقتصاد / 237.

21. الوسیله الی نیل الفضیله، ابن حمزه.

22. جامع المقاصد، محقق کرکی، ج 1، ص 200.

23. تحریرالوسیله، ج 1، ص 440.

24. مجمع‌البیان، ج 2، ص 356.

25. کنز العرفان فی فقه القرآن، مقداد بن عبدالله السیوری، ج 1، ص 406.

26. زبدة البیان، مقدس اردبیلی، ج 1.

27. ناشر مؤتمر المقدس الاردبیلی، تفسیر الکشاف، ج 1، ص 396، الزمخشری.

28. المیزان، ج 3، ص 373.

29. اَلْامر بالمعروف و النهی عن المنکر، آیة الله السیّد محسن الخرازّی ناشر مؤسسه نشر اسلامی، ص 45.

30. تفسیر نمونه، آیة‌الله مکارم شیرازی، ج 3، ص 36.

31. وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج 21، ابواب امر و نهی باب 2، ج 1.

32. الشیخ النجفی، جواهر الکلام، ج 21، ص 361.

33. الاقتصاد، شیخ طوسی، ص 238.

34. مختلف الشیعه، ج 4، ص 474.

35. الکافی فی الفقه، ص 269.

36. الوسیله، ابن حمزه، ص 207.

37. جواهرالکلام، ج 21، ص 365.

38. تحریرالوسیله، ج 1، ص 440.

39. نهج‌البلاغه، حکمت 154.

40. نهج‌البلاغه، خطبه 201، ص 422، ترجمه محمد دشتی.

41. تحریرالوسیله، ج 1، ص 454.

42. میزان الحکمه، محمدی ری شهری، ج 6، ص 276.

43. جواهرالکلام، ج 21، ص 368.

44. میزان‌الحکمه عمان و وسائل‌الشیعه حر عاملی، ج 1، ص 413، باب 6 از ابواب امر و نهی.

45. سوره انعام، آیه 67.

46. توضیح‌المسائل حضرت امام، مسأله 2805.

47. توضیح‌السمائل، مسأله 2806.

48. سوره طه، آیه 44.

49. تحریرالوسیله، ج 1، ص 454.

50. سفینه البحار، ج 4، ص 467.

51. غررالحکم، ج 1، ص 348.

52. تحریرالوسیله، ج 1، ص 454.

53. تحریرالوسیله، ج 1، ص 455.

54. ترجمه تحریرالوسیله، ج 2، ص 319، مترجم علی اسلامی، ناشر دفتر انتشارات اسلامی.

55. وسائل‌الشیعه، ج 11، ص 403، ابواب الامر و النهی، باب 3، حدیث 1.

56. نهج‌البلاغه، حکمت 373، ترجمه محمد دشتی، ص 718.

57. سوره نور، آیه 19.

58. شرح غرر و دُرر، ج 5، ص 368، ح 8295، به نقل از اخلاق در قرآن، آیت‌الله مکارم، ج 3، ص 363.

59. سفینة البحار، ج 7، ص 436، ماده کتم.

60. مفردات راغب، ماده فحش.

61. سوره حجرات، آیه 12.

62. اصول کافی، ثقة‌الاسلام کلینی، ج 2، ص 354، ح 4.

63. شرح غررالحکم، ج 5، ص 371، حدیث 8799، به نقل از اخلاق در قرآن، ج 3، ص 350.

64. صحیفه امام، ج 17، ص 141ـ 140.

65. بقره/ 44.

66. سفینة البحار، محدث قمی، ج 6، ص 514.

67. نهج‌البلاغه، خطبه 175 ـ 332، ترجمه محمد دشتی.

68. صحیفه امام، ج12، ص 498، سخنرانی در جمع رؤسای آموزش و پرورش سراسر کشور سال 59 دهم تیرماه.

69. صحیفه امام، ج 18، ص 491، 15 تیرماه 58.

70. صحیفه امام، ج 8، ص 48.

71. همان، ج 18، ص 512.

72 و 73. همان، ج 8، ص 47.

74. مجموعه ورّام، ج 1، ص 6، ابی فراس المالکی الاشتری ابی‌الحسین ورّام.

75. صحیفه امام، ج 13، ص 470.

76. همان، ج 10، ص 112.

77. صحیفه امام، ج 10، ص 110.

78. صحیفه امام، ج 10، ص 110.

79. برگرفته از مناظره دکتر وپیر، شهید سیدعبدالکریم هاشمی‌نژاد، ص 404 ـ 412، مؤسسه انتشاراتی فراهانی، سال 1357.

80. تحریرالوسیله، ج 1، ص 458.


پدیدآورنده: محمدجواد انصاری

و من الله توفیق


†ɢα'§ : امر به معروف و نهی از منکر
۱۳٩٠/٩/۱۱ ۱۱:۳٠ ‎ب.ظ |- شازده کوچولو -| نظرات ()

ϰ-†нêmê§